Zapłaciłeś zaliczkę za remont, meble, okna, samochód albo usługę, a firma przestała odbierać telefony? To bardzo częsta sytuacja. Nie każda taka sprawa to od razu oszustwo w rozumieniu prawa — czasem firma ma kłopoty finansowe. Ale Twoje kroki na początku są podobne.
1. Zbierz wszystkie dowody
- umowę, ofertę, kosztorys, zamówienie,
- potwierdzenie wpłaty zaliczki,
- korespondencję: e-maile, SMS-y, wiadomości z komunikatorów,
- ogłoszenie lub stronę firmy (zrzuty ekranu),
- dane firmy: NIP, nazwę, adres, nazwiska osób, z którymi rozmawiałeś.
2. Sprawdź firmę w rejestrach
W CEIDG lub KRS sprawdź, czy firma nadal działa, czy nie zawiesiła działalności, czy nie zmieniła adresu. Adres z rejestru będzie potrzebny do wysłania pisma. Zobacz też, czy inni nie zgłosili tej firmy — wpisz NIP w wyszukiwarkę HaloUwaga.
3. Wyślij wezwanie listem poleconym
Napisz krótkie pismo: kto, jaka umowa, ile zapłaciłeś, czego żądasz (wykonania umowy albo zwrotu zaliczki) i do kiedy (np. 7 lub 14 dni). Wyślij je listem poleconym za potwierdzeniem odbioru na adres z rejestru, a kopię e-mailem. Wzór i wskazówki: Wezwanie do zapłaty listem poleconym.
Co powinno być w wezwaniu
- Twoje dane i dane firmy (z rejestru),
- data i przedmiot umowy,
- kwota i data wpłaty zaliczki,
- co firma miała zrobić i czego nie zrobiła,
- żądanie: wykonanie umowy albo zwrot pieniędzy, z numerem konta do zwrotu,
- termin i informacja, że po jego upływie skierujesz sprawę do sądu i na policję,
- data i Twój podpis.
Zachowaj kopię pisma i potwierdzenie nadania.
Zaliczka czy zadatek?
To ważne rozróżnienie. Zaliczka co do zasady podlega zwrotowi, gdy umowa nie zostanie wykonana. Zadatek działa inaczej: jeśli umowy nie wykona strona, która go przyjęła, możesz zwykle żądać zwrotu w podwójnej wysokości. Sprawdź, jak nazwano wpłatę w umowie. To informacje ogólne, nie porada prawna.
4. Zgłoś sprawę na policję
Jeśli firma od początku nie zamierzała wykonać umowy — np. zniknęła zaraz po wpłacie, podała fałszywe dane albo oszukała wiele osób — może to być oszustwo (art. 286 Kodeksu karnego). Zawiadomienie złożysz na dowolnym komisariacie albo w prokuraturze. Jak je przygotować: poradnik o zawiadomieniu.
5. Droga cywilna: pozew
Niezależnie od sprawy karnej możesz dochodzić zwrotu pieniędzy w sądzie cywilnym. Przy prostych roszczeniach pieniężnych często wybiera się elektroniczne postępowanie upominawcze (e-Sąd), które jest prostsze i tańsze. Krok po kroku: Pozew w e-Sądzie (EPU).
Pamiętaj, że wygrany wyrok nie zawsze oznacza odzyskanie pieniędzy — firma może nie mieć majątku. Dlatego warto działać szybko i razem z innymi.
Gdy firma się odezwie
Czasem firma po wezwaniu wraca z propozycją: „zrobimy za miesiąc” albo „oddamy w ratach”. Jeśli się zgadzasz, spisz nowe ustalenia na piśmie lub e-mailem, z konkretnymi datami. Nie dopłacaj niczego przed wykonaniem pracy. Gdy kolejne terminy mijają bez efektu, wróć do drogi sądowej i zgłoszenia na policję.
6. Płaciłeś kartą?
Zapytaj bank o reklamację transakcji (chargeback) z powodu niewykonania usługi. To często najszybsza droga, ale obowiązują terminy.
7. Gdzie jeszcze szukać pomocy
- Miejski lub powiatowy rzecznik konsumentów — bezpłatnie pomoże, jeśli zawierałeś umowę jako konsument.
- Kancelaria — przy wyższych kwotach. Zweryfikowane kancelarie znajdziesz w katalogu Legitne.cc.
Jak zabezpieczyć się następnym razem
Przed wpłatą zaliczki sprawdź firmę w rejestrach i w wyszukiwarce wykonawców HaloUwaga. Podpisuj umowę na piśmie z pełnymi danymi firmy, płać przelewem na konto firmowe i dziel płatności na etapy. Zaliczka powinna odpowiadać realnym kosztom rozpoczęcia pracy, a nie całej wartości zlecenia.
Nie jesteś jedyny
Firmy, które znikają z zaliczkami, zwykle robią to wielu klientom naraz. Zgłoś firmę w Legitne.cc — sprawdzisz, czy inni już ją zgłosili, i możecie złożyć wspólne zawiadomienie. Sprawy zgłoszone przez innych zobaczysz w rejestrze spraw. Jak uniknąć tego w przyszłości, opisujemy w artykule Firmy-wydmuszki i podszywanie się pod cudze dane firmy.