Wpis w CEIDG czy KRS daje poczucie bezpieczeństwa. Oszuści to wiedzą i wykorzystują rejestry na swoją korzyść. Są dwa główne schematy.
Schemat 1: firma-wydmuszka
To firma, która formalnie istnieje, ale nie prowadzi prawdziwej działalności. Bywa założona na tzw. słupa — osobę, która za opłatą użycza swoich danych. Czasem to świeżo zarejestrowana spółka, kupiona „na gotowo”, z wirtualnym biurem jako adresem.
Wydmuszka zbiera zaliczki i przedpłaty, np. za meble, materiały budowlane, samochody, maszyny czy usługi, a po kilku tygodniach lub miesiącach znika. Kiedy poszkodowani szukają odpowiedzialnych, trafiają na osobę bez majątku albo na spółkę bez pieniędzy.
Sygnały ostrzegawcze
- Firma zarejestrowana niedawno, a oferuje duże zamówienia i wymaga wysokiej przedpłaty.
- Adres to wirtualne biuro lub lokal, gdzie zarejestrowanych jest wiele firm.
- Częste zmiany nazwy, zarządu lub adresu w KRS.
- Brak śladów działalności: zdjęć realizacji, opinii, prawdziwego zespołu.
Schemat 2: podszywanie się pod prawdziwą firmę
Oszust kopiuje dane istniejącej, często dobrze ocenianej firmy: nazwę, NIP, adres, logo, a nawet zdjęcia realizacji. Zmienia tylko to, co ważne dla niego: numer telefonu, adres e-mail, stronę internetową i numer konta.
Sprawdzasz NIP w rejestrze — wszystko się zgadza. Płacisz — a pieniądze trafiają do oszusta. Prawdziwa firma często nawet nie wie, że ktoś używa jej danych.
Sygnały ostrzegawcze
- Adres e-mail w darmowej poczcie albo w domenie niepodobnej do firmowej.
- Strona internetowa założona niedawno, choć firma działa od lat.
- Konto do przelewu nie występuje na białej liście VAT przy tej firmie.
- Nazwa odbiorcy przelewu to osoba prywatna lub inna firma.
- Kontakt tylko przez komunikator.
Jak sprawdzić firmę naprawdę
- Sprawdź zgłoszenia — wpisz NIP i nazwę w wyszukiwarkę firm HaloUwaga i w Legitne.cc.
- Sprawdź rejestr — CEIDG lub KRS: datę założenia, zmiany, status.
- Porównaj konto z białą listą VAT — jeśli firma jest czynnym podatnikiem VAT, konto do przelewu powinno być na liście.
- Zadzwoń na numer z niezależnego źródła — np. z oficjalnej strony firmy, którą znajdziesz sam, a nie z ogłoszenia. Zapytaj, czy ta oferta i to konto są ich.
- Dziel płatności na etapy i podpisuj umowę z pełnymi danymi firmy.
Szczegóły rejestrów: Jak sprawdzić firmę po NIP: CEIDG, KRS i biała lista VAT.
Jak bezpiecznie płacić nowej firmie
Nowa firma nie musi być oszustem — każdy kiedyś zaczyna. Ale przy firmie bez historii warto ograniczyć ryzyko:
- płać możliwie małą zaliczkę, a resztę po wykonaniu etapu prac lub odbiorze towaru,
- płać tylko na konto firmowe, którego właścicielem jest firma z umowy,
- w umowie wpisz terminy i co się dzieje, gdy nie zostaną dotrzymane,
- przy towarze — jeśli to możliwe, odbierz go osobiście albo wybierz płatność przy odbiorze,
- zachowaj całą korespondencję i potwierdzenia płatności.
Ktoś podszywa się pod Twoją firmę?
Jeśli klienci zgłaszają Ci zamówienia, których nie przyjmowałeś, zabezpiecz dowody, zgłoś sprawę na policję, a fałszywą stronę na incydent.cert.pl. Opublikuj ostrzeżenie na swojej stronie i w mediach społecznościowych, podając prawidłowe dane kontaktowe i numer konta.
Uwaga na oferty pracy dla „słupów”
Oszuści szukają też osób, które założą firmę lub konto bankowe w ich imieniu. Ogłoszenia obiecują łatwy zarobek za „założenie działalności”, „przyjmowanie przelewów” albo „pomoc w rozliczeniach”. Nie zgadzaj się na to. Osoba, która użycza swoich danych, może odpowiadać karnie i finansowo za oszustwa popełnione z jej użyciem.
Zapłaciłeś fałszywej firmie?
Postępuj jak przy każdym oszustwie: bank, policja, dowody. Szczegóły w artykule Firma wzięła zaliczkę i zniknęła — co dalej.
Zgłoś firmę w Legitne.cc — wydmuszki zwykle oszukują wiele osób naraz, a wspólne zgłoszenie ułatwia pracę policji i prokuraturze. Jak dołączyć do istniejącej sprawy: poradnik Legitne.info.